Mandela voor duikers

 

Diver (c Stefaan Anrys)“Loopt je duikbril vol water, panikeer dan niet. Blijf ademen uit je fles en blaas via je neus lucht in je bril. Die zal het water wegdrukken, zodat je opnieuw kan zien. Maar zwem in geen geval naar boven”. Ik beloof dat ik dezelfde fout geen twee keer zal maken.

“De gulden regel”, zegt mijn duikinstructeur streng, is “STA”. Stop Think Act! Denk na en handel dan. Een mens is niet gemaakt om onder water te verblijven. Daarom mag je als duiker nooit op je instincten vertrouwen. Doe je dat toch, dan ben je in levensgevaar. Dus volgende keer, Stef.. Kalmeren en nadenken, ok?”

KLAPLONG

Terwijl ik op de parking aan het Grevelingenmeer rillerig mijn natpak uittrek, moet ik onwillekeurig aan een gevangeniscel denken, die van Mandela. De isolatievleugel, waar Mandela samen met andere ANC-kopstukken op Robbeneiland werd opgesloten, bestond uit 30 eenpersoonscellen van 2,6 bij 2,3 meter. Duiken is als gevangen zitten in een cel.

Onder water ben je geketend aan de metalen persluchtfles op je rug. Je levensadem komt uit een automaat – een mondstuk dat de perslucht op omgevingsdruk brengt en je toelaat uit de ketel op je rug te ademenen. Raak je in paniek –zoals ik daarnet–  of doe je teveel inspanning, dan lijkt het alsof de kraan van je fles maar half open staat en heb je het gevoel te stikken. Ook zal je perslucht bij overmatige inspanning of stress te snel slinken. Soms, zoals vandaag, zie je in het water geen hand voor je ogen. Nog minder dus dan door het tralievenster in Mandela’s cel. En zwem je als duiker in paniek pijlsnel naar boven, dan riskeer je klaplong of andere overdrukverwondingen.

Met andere woorden. Als duiker zit je, de weidse oceaan ten spijt, gevangen, deep down under. Is er gevaar, dan moet een duiker zijn cool weten te behouden. Zoniet, is hij een vogel voor de kat. Of voer voor de vissen.

MANDELA, AGRESSIEF MENNEKE !

Voorlopig ontbreekt het mij aan voldoende zelfbeheersing, zo leer ik, iets waar Mandela in zijn piepkleine cel in excelleerde. Was het net daar dat hij zijn cool heeft leren bewaren of was hij van kindsaf geobsedeerd door de behoefte om elke situatie meester te zijn, zoals de Nederlandse biograaf Ineke van Kessel schrijft. To be master of his fate.

Volgens De geautoriseerde biografie, geschreven door Anthony Sampson, was Mandela voor zijn langdurige opsluiting een agressief mènneke, zowel in de boksring als op het politieke toneel. Niet dat zijn eertijdse acties als radicale “negerleider” veel zoden aan de dijk hebben gebracht. Zo waren de slecht georganiseerde sabotageacties en aanslagen van de gewapende ANC-vleugel Umkhonto we Sizwe –Mandela was mede-oprichter en opperbevelhebber van de MK- geen partij voor het repressieve Apartheidsregime.

Dit hoofdstuk van Mandela’s verleden wordt vandaag veelal vergeten. Mandela was niet altijd de goedheilige man die vriend en vijand verbaasde met zijn oproep tot verzoening. Hij wou in zijn beginjaren zelfs niet eens samenwerken met andere anti-apartheidsstrijders, van communistische gezindheid of van Indische origine, omdat hij dacht dat deze de leiding zouden nemen over de minder geschoolde ANC’ers. Heeft deze angry young man, rokkenjager en oproerkraaier, zijn zelfbeheersing aangeleerd in eenzame opsluiting?

MANDELA, GEEN GEBOREN VERZOENER

Sampson meent dat alvast ‘s mans vergevingsgezindheid niet aangeboren is. Ook van Kessel is dat oordeel toegedaan: “Verzoening was voor hem niet zozeer een morele daad, maar een politieke strategie, waarmee hij voor zichzelf wel een positie van morele superioriteit verwierf”. Voor iemand wiens persoonlijke leven in de vernieling is gereden door Apartheid, geeft dat toch wel blijk van enige cool, niet?

Mandela toonde zich na zijn vrijlating berekend, beredeneerd, gedisciplineerd, discreet over zijn eigen gevoelens en de kunst meester om iemands gevoelige snaar te raken, zoals toen hij Afrikaners verbaasde door na de finale van het WK Rugby in 1995 het truitje van de nationale ploeg aan te trekken. “Je weet nooit helemaal zeker of hij een heilige is of een Machiavelli”, aldus een van Mandela’s medestanders.

STOP THINK ACT

Op 11 februari 1990 wandelt Nelson Mandela Rolihlahla de Victor Verster-gevangenis in Paarl buiten. Hij had de regie van zijn vrijlating strak in eigen handen. Master of his fate. Voor duiken was Mandela toen al wat oud. Maar het motto Stop Think Act had hij zich blijkbaar eigen gemaakt. Aan een delegatie van het Gemenebest zei hij volgens van Kessel het volgende: “Er gaat niets boven een lange tijd in de gevangenis als het erom gaat je gedachten te concentreren en jezelf te brengen tot een realistischer inschatting van de stand van zaken in de maatschappij”.

Mandela was bij zijn vrijlating 71 jaar oud en had 10.000 dagen achter tralies gezeten.

Stefaan Anrys

De komende weken en maanden wil ik bloggen over Nelson Mandela. Hebt u een leuke suggestie, een eigen Mandelaverhaal of commentaar op één van de blogberichten, stuur zeker een mail (Contact ) of laat hieronder een Comment achter. 

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

You may use these HTML tags and attributes: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>