Druk druk druk, Mandela!

20130711-130012.jpg
Trieste, maar interessante tijden voor wie Mandela in zijn hart draagt.

De Mandela-artikels in kranten en op internet zijn niet bij te houden. Om nog maar te zwijgen over de ongelezen (post-)Mandela boeken in mijn kast. Nu ‘s mans einde schijnbaar nadert, fluisteren ze almaar luider: “Lees mij! Lees mij!” Deemoedig leg ik ‘s avonds mijn pen te rusten en geef mijn ogen de kost.

Sinds gisteren lees ik met stijgende verbazing waarom Mandela, die lang voor zijn vrijlating door tegenstanders werd afgeschilderd als communistische terrorist, als de spreekwoordelijke red under the bed, zelf uitdrukkelijk koos voor een liberale economische koers. William Mervin Gumede legt het haarfijn uit in Thabo Mbeki and the battle for the soul of the ANC, een bekroond boek dat je echt moet lezen… als je de tijd vindt.

Toch liever Mandela diagonaal doornemen?

Ineke Van Kessel, Nelson Mandela in een notendop (als je het druk druk druk hebt).
Elleke Boehmer, Nelson Mandela. A Very Short Introduction (eerder voor wie busy busy busy is).

Beknopt hoeft niet altijd beperkt te zijn en in beide gevallen: less is more!

Minder beknopt is Nelson Mandela’s eigenste autobiografie Long walk to freedom (ook in het Nederlands verkrijgbaar). Een dubbel van de eerste draft begroeven Madiba en zijn medegevangen op Robbeneiland, tot graafwerken één van de drie delen aan het licht brachten. Ik zou zeggen: maak tijd voor dit historische boek en wacht niet tot de man sterft of tot de verfilming ervan (zie filmposter boven). Het boek is (meestal) beter dan de film, toch?

Iedereen houdt van Mandela, maar waarom?

cc Chaouki

Iedereen houdt van Mandela. En iedereen wil hem houden, nog even. Waarom is het zo moeilijk loslaten? Zijn we bang voor de ondraaglijke lichtheid van politiek?

In de jaren tachtig zong ik ook het refrein mee van Free Nelson Mandela, de song van Special AKA die wekenlang in de top tien stond. Ik riep met opgestoken vuist Amandla! Amandla!, de strijdkreet van Mandela’s African National Congress en schilderde naarstig de ANC-vlag op een groot wit blad. Het zwart stond symbool voor de onderdrukte bevolking in Zuid-Afrika.  Groen symboliseerde het uitgestrekte land. En geel stond voor het goud dat in Witwatersrand was ontdekt. Zwart is moeilijk te mengen met waterverf. Het pigment viel altijd wat grijzer uit dan ik wou en het papier ging bollen omdat mijn penseel te nat was. Maar in Zuid-Afrika mocht zwart toen helemaal niet mengen. De blanken namen zwarte Zuid-Afrikanen hun land af en stopten ze weg in townships en bantoestans, ingericht volgens ras. Daar werden ze gedegradeerd tot goedkope werkkrachten die op afroep aan de slag moesten in mijnen en op boerderijen van Afrikaners. Voor de economie waren deze slavenarbeiders een must. Zo zaten de goudaders erg diep en de ontginning was maar rendabel als je goedkope mankracht wist te vinden.

Apartheid

Maar ook coloured en indians kwamen onder het juk van pasjes- en andere wetten, die hun bewegingsvrijheid inperkten en hun ambities in de kiem smoorden met ondermaats onderwijs. De steeds talrijkere segregatiewetten zouden vanaf 1948 in een officieel systeem gegoten worden, dat Apartheid heette. Die kaffer op sy plek. Die koelies uit die land. Zo wilde het de Nasionale Party, die vanaf de klinkende kiesoverwinning in 1958 het land met steeds strakkere hand bestuurde.

Eens achter de tralies werd Nelson Mandela door het ANC bewust als boegbeeld naar voren geschoven en na zijn vrijlating op 11 februari 1990 – Mandela was toen 71 jaar oud– was zijn ster rijzende, ook internationaal. Zelfs de Britse premier Margaret Thatcher, die in 1987 Mandela nog een terrorist had genoemd – de Koude Oorlog, weet u nog – wilde in 1990 met Mandela op de thee. Mandela bedankte voor de uitnodiging.

Onrustzaaier

Maar de man die 27 jaar achter de tralies had gezeten, verbaasde de wereld door samen met de Zuid-Afrikaanse president F.W. de Klerk – voor hun inspanningen zouden ze de Nobelprijs voor de Vrede krijgen – een onderhandelde revolutie te bewerkstellingen, die op 27 april 1994 zou uitmonden in vrije en algemene verkiezingen.

Ondanks een dreigende staatsgreep van nationalistische Afrikaners en voorafgaande onlusten tussen ANC en Inkhata, verliepen deze verkiezingen vlekkeloos. Ze luidden tegelijk een tijdperk in waarin iedereen kon staan en gaan waar hij wilde. Het Zuid-Afrikaanse wonder, grotendeels op conto van Mandela, ging model staan voor andere conflictregio’s zoals Sri Lanka of Noord-Ierland.

Maar Mandela was niet altijd de goedheilige man die opriep tot verzoening. In zijn beginjaren wou de advocaat/activist niet eens samenwerken met andere anti-apartheidsstrijders, van communistische gezindheid of van Indische origine, omdat hij dacht dat deze de leiding zouden nemen over de minder geschoolde ANC’ers. Toen hij de nor indraaide, stond hij bekend als een radicaal, een ladiesman en een onrustzaaier. Dat laatste is trouwens de betekenis van zijn Xhosa-naam Rolihlahla. Misschien was deze angry young man net daarom een held voor jonge kerels als mezelf, rebels without a cause.

Zijn epische strijd was immers aanlokkelijk simpel. Een zwarte Afrikaan wordt geknecht door een witte Afrikaner. Hij recht dapper de rug en vecht terug.  L’amour a ses raisons que la raison ne connaît pas. Iedereen heeft zo zijn redenen om van Mandela te houden. Volgens Bill Shipsey, die Mandela in 2006 de Amnesty International Ambassador of Conscience Award overhandigde, stond Mandela meer dan wie ook “symbool voor de kracht van hoop en idealen”. In het Westen werd zijn beleid warm onthaald. De manier waarop de Afrikaanse landen sinds de jaren zestig één na één onafhankelijk werden, was niet om vrolijk van te worden, en Mandela’s magie was een lichtpunt. Een poolster boven ons aller heart of darkness.

Lelijke schoenen

Misschien waren we ook wel tuk op Mandela, omdat hij ons net als Mahatma Gandhi, de ondraaglijke lichtheid van politiek deed vergeten, een menselijk bedrijf dat behoorlijk saai en erg smerig kan zijn.

Wist u dat Mandela eigenlijk maar twee jaar echt geregeerd heeft? Vanaf 1996 liet hij het dagelijkse reilen en zeilen over aan vice-president Thabo Mbeki. Terwijl de hele wereld met de president op de foto wilde, wachtte zijn vice-president een erg lastige taak. Hij moest in allerijl scholen laten bouwen, huizen, ziekenhuizen, of nog, elektriciteit en water geven aan de miljoenen previously disadvantaged, die onder Apartheid van alles verstoken waren.  Tot overmaat van ramp was de staatskas nagenoeg leeg. Zuid-Afrika was jarenlang geboycot geweest. De val van de Muur had ook de val van Apartheid versneld, maar daardoor kon het ANC natuurlijk niet meer aankloppen bij geldschietende communisten, zo ze gewild had.  Mbeki ging zoete broodjes bakken met het grootkapitaal, maar ondanks Zuid-Afrika’s orthodoxe liberaliseringsproces, bleven de beloofde buitenlandse investeerders weg, misschien ook omdat Oost-Europa ze net iets dichter en toegankelijker leek.

Toen Mbeki zelf president werd, kon hij maar met moeite uit de schaduw van zijn voorganger treden. Op de vraag – uit ten treure herhaald – hoe het voelde om in Mandela’s schoenen te staan, zou Mbeki op zekere dag (korzelig?) hebben geantwoord, dat hij niet eens zou willen, omdat hij ze simpelweg “te lelijk” vindt. Mbeki en Mandela waren nooit de beste vrienden geweest. Mbeki’s vader, Govan, was een orthodoxe marxist en had op Robbeneiland vaak hoog oplopende discussies met de veel jongere Mandela. Na de verkiezingen van 1994 had Mandela trouwens liever Cyril Ramaphosa als vice-president gewild, maar Thabo Mbeki haalde het.

Onder die ogenschijnlijk flauwe opmerking over Mandela’s schoenenkeuze schuilt echter een terechte wrevel. De liefde voor Mandela helt soms gevaarlijk over naar racisme, iets waaraan Mbeki uiterst gevoelig was. Nog altijd geloven sceptici dat Zuid-Afrika zal afglijden naar een burgeroorlog als Mandela komt te overlijden. Alsof zwarten niet meer zijn dan op wraak beluste woestelingen die hun machetes wetten terwijl Mandela zijn doodstrijd uitvecht.

Geruststellend

Was het trouwens niet daarom dat we Mandela verkozen boven Robert Mugabe, toch ook een gevierd vrijheidsstrijder, tot deze laatste afgleed in waanzin en wantoestanden?  Hielden we ook niet van Mandela omdat die in zijn verzoeningsmodel vooral wilde “dat blanken zich thuis konden voelen in de nieuwe samenleving, dat ze er vanuit konden gaan dat er geen wraak zou worden genomen, geen beschuldigingen, geen revanche”, aldus Jody Kollapen, ex-voorzitter van de Zuid-Afrikaanse Mensenrechtencommissie. Mandela’s biografen mogen zich dan al afvragen of die verzoening aangeboren was, dan wel een “politieke strategie waarmee hij voor zichzelf wel een positie van morele superioriteit verwierf”.

Feit blijft dat de grote verzoener met grote gebaren wist te scoren, zoals toen hij na de finale van het WK Rugby in 1995 het truitje van de nationale rugbyploeg aantrok. In Zuid-Afrika speelden vooral Afrikaners rugby dus als een zwarte president een shirtje van een rugbyspeler aantrekt, is dat geen onschuldige verkleedpartij.

De Mandela-magie gooide hoge ogen bij een westers publiek, maar werkte niet altijd bij onderhandelingen buiten de landsgrenzen en zette zelfs kwaad bloed in eigen rangen. “Bij zwart Zuid-Afrika groeide het gevoel dat Mandela te veel bezig was met blanken en te weinig met het vervullen van de beloften aan zwart Zuid-Afrika”, aldus Ineke van Kessel.

Het perfide gevolg is dat heel wat Zuid-Afrikanen niet altijd zelf de nood voelden om toenadering te zoeken tot elkaar. Blanke Zuid-Afrikanen, bijvoorbeeld, waren zonder twijfel aangenaam verrast door Mandela’s begrip, maar voelden zich niet geneigd zijn voorbeeld te volgen. Heel wat van hen keerden zich (noodgedwongen) af van de politiek en zetten relatief ongestoord hun leven en economische activiteiten verder. “Zijn verzoeningsoffensief leek wel erg op eenrichtingsverkeer”, besluit van Kessel. Of hoe liefde een LAT-relatie werd.

Onze adoratie voor Mandela heeft dus soms een keerzijde. Wie de impact van grote gebaren overschat, wil wel ‘s (bewust) vergeten dat verzoening een werkwoord is, net als liefde. En dus wordt straks, als we toch afscheid moeten nemen van Nelson Mandela Rolihlahla,  verzoening misschien weer een alledaags gebeuren, een taak van alleman.

Stefaan Anrys

Massaal protest tegen GAS? Deuh! Waarom geen defiance campaign?

Massaal protest tegen GAS? Een ongeziene groep? Deuh!  Zuid-Afrika, daar was sprake van massaal protest.

Morgen keurt het Belgische parlement de uitbreiding van de gemeentelijke administratieve sanctie (GAS) goed, schrijft de krant De Morgen. Zo’n boete kan door gemeenten gegeven worden aan inbreuken op het gemeentereglement, straks zelfs aan veertienjarigen. “De maatregel lokt massaal protest uit”, voegt de krant eraan toe. “Een ongeziene groep van 213 middenveldorganisaties roept de Kamerleden op om tegen de strengere GAS-boetes te stemmen. Zonder succes”.

Massaal protest? Een ongeziene groep? Deuh!  Zuid-Afrika, daar was sprake van massaal protest.

Akkoord, de wetten waartegen (hoofdzakelijk) zwart Zuid-Afrika in het verweer ging, nu toch al zestig jaar geleden, waren van een andere orde. Je mag geen appelen met peren vergelijken.

It was a crime to walk through a Whites Only door, a crime to ride a Whites Only bus, a crime to use a Whites Only beach, a crime to be on the streets after 11 p.m., a crime not to have a pass book and a crime to have the wrong signature in that book, a crime to be unemployed and a crime to be employed in the wrong place, a crime to live in certain places and a crime to have no place to live, schrijft Mandela in zijn autobiografie A long walk to freedom.

Oh, en dan was er ook nog het verbod om te wonen waar je wilde,  toch als je zwart, coloured of indian was, het werk te kiezen dat je aanstond, de lessen te volgen die je wilde of nog, te vrijen met de partner van je keuze. Seks met iemand van een andere huidskleur was strafbaar.

Dat is, toegegeven, andere koek dan geen luide muziek te mogen draaien met je raampje open of geen broodje gezond te mogen bikken in een kerkportaal.

Toch is de verGASsing van onze maatschappij niet niks, zeker niet als straks ook een kind van veertien jaar beboet kan worden, als hij confetti opraapt of iemand doet schrikken (sic). Critici van de GAS-boetes schuwen de grote woorden niet. “Een inbreuk op de scheiding der machten”, heet het. En we evolueren naar “een samenleving waar jongeren bang zullen zijn om nog jong te zijn”. Is de vergelijking met Zuid-Afrika, waar men écht “bang was van swart”, toch niet van de pot gerukt?

Nu, wat hebben die 213 middenveldorganisaties en vertegenwoordigers uit academische en juridische wereld gedaan? Massaal gemobiliseerd? Binnenskamers gelobbyd? Of gewoon de on-line petitie onderschreven op www.gasboete.be, waarover de kranten nu schrijven? Is dat een tandje bijsteken, na de punctuele acties die activisten eerder op touw zetten?

Ik durf het bezwaarlijk massaal protest noemen.

Toch niet als ik nu zo zit te snuisteren door Zuid-Afrika’s verleden en leer hoe duizenden vrijwilligers – in navolging van de passive resistance-acties van Mahatma Ghandi – met opzet de apartheidswetten overtraden en zich massaal lieten arresteren en opsluiten. De zogenaamde burgerlijke ongehoorzaamheidcampagne of Defiance Campaign in de jaren vijftig was de eerste geslaagde samenwerking tussen de verschillende tegenstanders van Apartheid – het ANC, de communisten, het South African Indian Congress, blanke activisten, etc. Neen, het was geen onverdeeld succes en vooral een stedelijke aangelegenheid. Maar het was een belangrijk signaal.

“Aan het eind van het jaar hadden meer dan achtduizend mensen van alle rassen, aan de oproep gehoor gegeven”, aldus Mandela, in een speech van 1953. “Arbeiders werden ontslagen, bazen en leraren werden geroyeerd, advocaten en zakenlieden gaven hun praktijk op en kozen ervoor gevangen te worden gezet”.

Er was veel moed voor nodig, geduld en planning, zeker in tijden zonder facebook of gsm. In those days, when mass communication for Africans was primitive or non-existent, politics were parochial, schrijft Mandela. We had to win people over one by one. Ze gingen deur aan deur om vrijwilligers te ronselen die zich wilden laten opsluiten. Dat is nog ’s iets anders dan een online petitie liken.

Maar ik heb geen recht van spreken. Zelf kom ik mijn eengezinswoning niet uit voor een demonstratie, ook niet toen vorige week wereldwijd betoogd werd tegen genetisch gemanipuleer van onze voeding en andere euvels van deze tijd. “Druk druk druk”, weet u wel.

Op Facebook zie ik dat een bevriend koppel uit Zuid-Afrika zondag wél heeft deelgenomen aan die mars tegen Monsanto. Zij is coloured en hij blank. Ze lopen samen met hun jongste dochter op in de Monsanto March (Peaceful Protest) Plettenberg Bay. Hij heet Deklerk, een wel erg iconische achternaam voor een Afrikaner.  Toen zestig jaar geleden de Defiance Campaign op gang kwam, was hun liefde nog strafbaar geweest.  Ik durf de foto niet te liken. Stel dat ze vraagt of ik ook ben gaan betogen? Voor de toekomst van onze kinderen?

Stefaan Anrys

De komende weken en maanden wil ik bloggen over Nelson Mandela. Hebt u een leuke suggestie, een eigen Mandelaverhaal of commentaar op één van de blogberichten, stuur zeker een mail (Contact ) of laat hieronder een Comment achter. 

Mandela voor duikers

 

Diver (c Stefaan Anrys)“Loopt je duikbril vol water, panikeer dan niet. Blijf ademen uit je fles en blaas via je neus lucht in je bril. Die zal het water wegdrukken, zodat je opnieuw kan zien. Maar zwem in geen geval naar boven”. Ik beloof dat ik dezelfde fout geen twee keer zal maken.

“De gulden regel”, zegt mijn duikinstructeur streng, is “STA”. Stop Think Act! Denk na en handel dan. Een mens is niet gemaakt om onder water te verblijven. Daarom mag je als duiker nooit op je instincten vertrouwen. Doe je dat toch, dan ben je in levensgevaar. Dus volgende keer, Stef.. Kalmeren en nadenken, ok?”

KLAPLONG

Terwijl ik op de parking aan het Grevelingenmeer rillerig mijn natpak uittrek, moet ik onwillekeurig aan een gevangeniscel denken, die van Mandela. De isolatievleugel, waar Mandela samen met andere ANC-kopstukken op Robbeneiland werd opgesloten, bestond uit 30 eenpersoonscellen van 2,6 bij 2,3 meter. Duiken is als gevangen zitten in een cel.

Onder water ben je geketend aan de metalen persluchtfles op je rug. Je levensadem komt uit een automaat – een mondstuk dat de perslucht op omgevingsdruk brengt en je toelaat uit de ketel op je rug te ademenen. Raak je in paniek –zoals ik daarnet–  of doe je teveel inspanning, dan lijkt het alsof de kraan van je fles maar half open staat en heb je het gevoel te stikken. Ook zal je perslucht bij overmatige inspanning of stress te snel slinken. Soms, zoals vandaag, zie je in het water geen hand voor je ogen. Nog minder dus dan door het tralievenster in Mandela’s cel. En zwem je als duiker in paniek pijlsnel naar boven, dan riskeer je klaplong of andere overdrukverwondingen.

Met andere woorden. Als duiker zit je, de weidse oceaan ten spijt, gevangen, deep down under. Is er gevaar, dan moet een duiker zijn cool weten te behouden. Zoniet, is hij een vogel voor de kat. Of voer voor de vissen.

MANDELA, AGRESSIEF MENNEKE !

Voorlopig ontbreekt het mij aan voldoende zelfbeheersing, zo leer ik, iets waar Mandela in zijn piepkleine cel in excelleerde. Was het net daar dat hij zijn cool heeft leren bewaren of was hij van kindsaf geobsedeerd door de behoefte om elke situatie meester te zijn, zoals de Nederlandse biograaf Ineke van Kessel schrijft. To be master of his fate.

Volgens De geautoriseerde biografie, geschreven door Anthony Sampson, was Mandela voor zijn langdurige opsluiting een agressief mènneke, zowel in de boksring als op het politieke toneel. Niet dat zijn eertijdse acties als radicale “negerleider” veel zoden aan de dijk hebben gebracht. Zo waren de slecht georganiseerde sabotageacties en aanslagen van de gewapende ANC-vleugel Umkhonto we Sizwe –Mandela was mede-oprichter en opperbevelhebber van de MK- geen partij voor het repressieve Apartheidsregime.

Dit hoofdstuk van Mandela’s verleden wordt vandaag veelal vergeten. Mandela was niet altijd de goedheilige man die vriend en vijand verbaasde met zijn oproep tot verzoening. Hij wou in zijn beginjaren zelfs niet eens samenwerken met andere anti-apartheidsstrijders, van communistische gezindheid of van Indische origine, omdat hij dacht dat deze de leiding zouden nemen over de minder geschoolde ANC’ers. Heeft deze angry young man, rokkenjager en oproerkraaier, zijn zelfbeheersing aangeleerd in eenzame opsluiting?

MANDELA, GEEN GEBOREN VERZOENER

Sampson meent dat alvast ‘s mans vergevingsgezindheid niet aangeboren is. Ook van Kessel is dat oordeel toegedaan: “Verzoening was voor hem niet zozeer een morele daad, maar een politieke strategie, waarmee hij voor zichzelf wel een positie van morele superioriteit verwierf”. Voor iemand wiens persoonlijke leven in de vernieling is gereden door Apartheid, geeft dat toch wel blijk van enige cool, niet?

Mandela toonde zich na zijn vrijlating berekend, beredeneerd, gedisciplineerd, discreet over zijn eigen gevoelens en de kunst meester om iemands gevoelige snaar te raken, zoals toen hij Afrikaners verbaasde door na de finale van het WK Rugby in 1995 het truitje van de nationale ploeg aan te trekken. “Je weet nooit helemaal zeker of hij een heilige is of een Machiavelli”, aldus een van Mandela’s medestanders.

STOP THINK ACT

Op 11 februari 1990 wandelt Nelson Mandela Rolihlahla de Victor Verster-gevangenis in Paarl buiten. Hij had de regie van zijn vrijlating strak in eigen handen. Master of his fate. Voor duiken was Mandela toen al wat oud. Maar het motto Stop Think Act had hij zich blijkbaar eigen gemaakt. Aan een delegatie van het Gemenebest zei hij volgens van Kessel het volgende: “Er gaat niets boven een lange tijd in de gevangenis als het erom gaat je gedachten te concentreren en jezelf te brengen tot een realistischer inschatting van de stand van zaken in de maatschappij”.

Mandela was bij zijn vrijlating 71 jaar oud en had 10.000 dagen achter tralies gezeten.

Stefaan Anrys

De komende weken en maanden wil ik bloggen over Nelson Mandela. Hebt u een leuke suggestie, een eigen Mandelaverhaal of commentaar op één van de blogberichten, stuur zeker een mail (Contact ) of laat hieronder een Comment achter. 

Het vierkantemetertuintje van Nelson Mandela

mijnvierkantemetertuintjeDe radijsjes komen erdoor. Van de raketsla die ik “breedwerpig” moest zaaien, zag ik al na een week de eerste resultaten: groene frisse scheuten die op klaver lijken. In onze vierkantemetertuin staan ook nog aardbeien en tomaten, sluimerwten – mange tout – komkommer en wortels. In een pot ernaast een plantje gele pepers. Nu moet ik nog uien en meloen kweken en dan heb ik minstens hetzelfde assortiment als Nelson Mandela op Robbeneiland.

Mandela kreeg in 1977 door het afschaffen van de dwangarbeid meer tijd voor zijn favoriete hobby’s: tennis en tuinieren. Ineke Kessel, historicus en journaliste, beschrijft in haar biografie Nelson Mandela in een notendop hoe hij langs de plaats waar de gevangenen gelucht werden, een strook kreeg voor zijn moestuin. Die richtte hij in met fellow inmate Laloo Chiba. Die namen toch. Laloo Chiba, dat gaat nog. Maar Rolihlala. Zo was het toch, niet?

Mandela kreeg zijn eerste voornaam kort na zijn geboorte op 18 juli 1918. “Nelson” kreeg hij later opgekleefd, toen hij als zevenjarige naar de dorpsschool ging. De Engelse zeeman stond misschien model. Madiba is de naam van de Thembu-clan waartoe hij behoort. Madiba was een Thembu-chief uit de achttiende eeuw. Mandela was immers van koninklijken bloede. Hij was voorbestemd om raadgever te worden van een Thembu-vorst.

Ik zoek het toch nog even op in Ineke’s biografie van Mandela. Foutje. Het was Rolihlahla. “Onrustzaaier” in Xhosa. Ik was een “h” vergeten.

“In zijn autobiografie beschrijft Mandela de voldoening van zaaien, verzorgen en oogsten: in de gevangenis was de tuin een van de weinige zaken waarover je zelf de controle had”, schrijft ze nog. Wanneer het regime Mandela in 1982 uit Robbeneiland verhuist naar de luxueuzere maar eenzamere Pollsmoor-gevangenis, een paar kilometer buiten Kaapstad, krijgt hij opengesneden olievaten om er zijn groenten in te telen. “Hij liet de bewaarders delen in de overvloedige oogst van tomaten, aubergines, broccoli, uien, bonen, wortels, spinazie, sla en aardbeien, en bevoorraadde de gevangeniskeuken om een zondagsmaal met verse groenten te maken.”

Is mijn vierkantemetertuintje een teken aan de wand? Zoals Ineke schrijft “een van de weinige zaken waarover je zelf de controle hebt”. Een beheersbaar projectje in tijden waar het grote geheel ook mij ontsnapt?

Ach, het is een manier om een doening te hebben samen met de kinderen, iets waar Mandela helaas nooit van mocht proeven. Zijn kinderen kreeg hij in Robbeneiland amper te zien. Hij mocht zelfs niet naar de begrafenis van de verongelukte Thembi, een zoon van zijn eerste vrouw Evelyn Mase. “Het onvermogen om te voldoen aan zijn plichten als zoon, echtgenoot en vader was de grootste beproeving van zijn gevangenschap. Dit waren de ogenblikken waarin hij zich gekweld afvroeg of hij de juiste keuzen had gemaakt”, schrijf Ineke.

Zijn eerste vrouw verliet hem omwille van zijn politiek engagement. De “Zwarte Pimpernel” was meer op de vlucht dan thuis. Na Evelyn, kwam de schone Winnie, die hij na een onstuimige tijd pas in 1984, na 21 jaar gevangenschap weer ’s mocht vastpakken. Dat huwelijk zou ook geen stand houden, waarna hij op hoge leeftijd in het bootje trad met de ex van de Mozambikaanse vrijheidsstrijder Samora Machel, Graça.

Het gaat niet goed met Mandela’s gezondheid. En als we zijn strijdmakker mogen geloven ook niet met de regeringspartij van Zuid-Afrika. In De Tijd lees ik dat Desmond Tutu niet meer voor het ANC zal stemmen. Het is triest en zeker voor mensen die hun leven en dat van hun dierbaren hebben opgeofferd aan de struggle.

Maar we moeten voort, zegt het geweten van Zuid-Afrika. “Mensen zijn veerkrachtig”, weet Tutu. En het schoonste monument dat we voor Mandela kunnen oprichten, is een goed werkende democratie, betoogt de geestige geestelijke. Il faut cultiver son jardin. Zelfs als de oogst tegenvalt.

Stefaan Anrys

De komende weken en maanden wil ik bloggen over Nelson Mandela. Hebt u een leuke suggestie, een eigen Mandelaverhaal of commentaar op één van de blogberichten, stuur zeker een mail (Contact ) of laat hieronder een Comment achter.